Most kolejowy w Podjuchach

* * *

Temat opracowano na podstawie materiałów zawartych Encyklopedii Szczecina wydanej z okazji 70-lecia polskiego Szczecina w 2015 roku przez Szczecińskie Towarzystwo Kultury pod przewodnictwem prof. dr hab. Tadeusza Białeckiego, portal Sedina, strony inernetowej mareczek.szczecin.pl, wiedzy własnej i mediów szczecińskich

* * *

_Most kolejowy znajduje się nad rzeką Regalicą (Odra Wschodnia) w Podjuchach. Powstał w okresie budowy linii kolejowej w relacji Szczecin < - > Wrocław w latach 1871 -1877. Linia kolejowa skracała czas przewozu śląskiego węgla do portu w Szczecinie. Most był mostem stalowym o długości ca 262 metrów o czterech przęsłach stałych i piątym obrotowym.

Rozwój technologii przynosił lepsze rozwiązania techniczne, a ciągle rozwijające się miasto, jak też się napływ turystów, powodował rosnący ruch pociągów, co z kolei tworzyło nacisk na rozwojowe inwestycje. W związku z czym zarząd kolei uznał, że należy most zmodernizować, oraz wybudować drugi most, aby można było prowadzić ruch dwutorowo, zwiększając przepustowość. W latach 1905-1906 wybudowano drugi most, ale skierowanie ruchu kolejowego było możliwe po zakończeniu wszystkich prac, 19 marca 1909 roku.

W latach 1933 - 1935 został zmodernizowany, poprzez wyposażenie go w przęsło podnoszone z przeciwwagą, co dawała lepszą wydajność w stosunku do obrotowego. Poprawiło to znacznie sprawność otwierania dla barek i statków. Czas podnoszenia silnikiem elektrycznym wynosił od 2 - 4 minut.

W 1945 roku wojsko niemieckie wysadziło przeprawę kolejową, a dwa lata po wojnie w 1947 roku rozpoczęto odbudowę całej magistrali węglowej, sam most został oddany do użytku 1 grudnia 1948 roku, odbudowany już przez polską administracje przy zachowaniu w całości jego wyglądu, Posiadał pięć przęseł, a przęsło zwodzone miało około 18 metrów. Mechanizm podnoszenia przęsła zachował swoją sprawność do dnia dzisiejszego.

PKP zelektryfikowało "nadodrzankę" i od 27 grudnia 1983 roku, przez przęsło zwodzone mogły przejeżdżać pociągi elektryczna.

W 2003 roku most stał się tematem filmu krótkometrażowego pt. "Most" nominowanego do Oskara w kategorii "najlepszy krótkometrażowy film aktorski".

Kolejowy most zwodzony w Podjuchach został wpisany do Wojewódzkiego Rejestru Zabytków pod numerem 545 (decyzja DZ-4140/47/O/K/2008/2009 z dnia 7 grudnia 2009). W skład kompleksu wchodzi też dwupiętrowy budynek gospodarczy znajdujący się po północnej stronie mostu, w którym pracuje załoga obsługująca przęsło zwodzone. W budynku jest też magazyn części zapasowych oraz agregat prądotwórczy.

W 2015 roku PKP zakończyły modernizację przęsła zwodzonego, polegała ona na konserwacji mostu oraz usprawnieniu jego obsługi. Wymieniono m.in. aparaturę elektryczną obsługującą przęsło oraz zamontowano monitoring (sterowany z nastawni dysponującej Szczecin Podjuchy).

Mimo modernizacji, powtarzały się awarie przęsła zwodzonego, uszkodzenie przęsła następowało przez nieuwagę kapitanów statków (próba przepłynięcia pod zamkniętym przęsłem) oraz kolidowanie ruchu kolejowego z żeglugą śródlądową wymusiło przebudowę przeprawy kolejowej przez Regalicę, a co za tym idzie także przebudowę stacji Szczecin Podjuchy. Pojawiła się koncepcja budowy zwykłego mostu (bez elementów ruchomych), dwutorowego nad rzeką. Aby ruch rzeczny przebiegał bez przeszkód, most kolejowy musiał zostać zaprojektowany wyżej niż dotychczasowy. To także wymagało podniesienia poziomu stacji kolejowej Szczecin Podjuchy.

W 2019 roku Wody Polskie ogłosiły przetarg odnośnie wykonania projektu przebudowy mostu kolejowego na Regalicy.

27 stycznia 2020 roku Wody Polskie i Polskie Linie Kolejowe podpisały porozumienie w realizacji zadania, zaś 13 września 2021 roku została podpisana umowa pomiędzy Budimex SA a Państwowym Gospodarstwem Wodnym Wody Polskie Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w Szczecinie na przebudowę mostu kolejowego nad rzeką Regalica w Szczecinie.

Z powodu budowy nowej przeprawy kolejowej przez Regalicę, przęsło zwodzone było użytkowane w ruchu kolejowym do 24 stycznia 2023 roku. Zabytkowe przęsło jest nadal na swoim miejscu, lecz bez połączenia z siecią kolejową. Ostatni rozkładowy pociąg wyruszył ze stacji Szczecin Podjuchy.

Nową przeprawę przez Regalicę oddano wraz z wejściem w życie rocznego rozkładu jazdy pociągów na lata 2023/2024, z dniem 10 grudnia 2023 roku, ale wcześniej bo 26 października 2023 roku, lokomotywa o masie 120 ton z prędkością ponad 100 km/h przejechała przez nowy most nad Regalicą w Podjuchach. To część prób obciążeniowych konstrukcji, które zakończyły się pomyślnie. Testy polegały nie tylko na próbach dynamicznych, ale też statycznych. W ich ramach na moście ustawiły się cztery lokomotywy o łącznej masie 480 ton. Przeprowadzone obliczenia potwierdziły zgodność z projektem próbnego obciążenia.

Charakterystyka obiektu

fot. Budimex, 26 października 2023

Zadanie polegało na budowie mostu i nowego układu torowego (most odsunięty w planie od obecnego o kilkadziesiąt metrów w dół rzeki Regalicy) oraz częściową rozbiórkę mostu istniejącego – 3 przęsła z zachowaniem wpisanego do rejestru zabytków przęsła zwodzonego. Położenie obiektu uległo zmianie dla linii kolejowej 273 Wrocław Główny - Szczecin Główny.

Nowy most łączący oba brzegi Regalicy to ponad 2800 ton stali i 10 000 ‎elementów, o łącznej długości 276 metrów i wysokości ponad wysoki poziom wody żeglownej 6,2 ‎m umożliwi swobodny przepływ jednostkom pływającym, w tym zlokalizowanym w pobliskiej bazie lodołamaczom. Most tworzą dwie konstrukcje, oddzielne dla każdego z torów. Wcześniej był tylko jeden tor, w dodatku niezelektryfikowany. Budowa wyższej przeprawy sprawiła, że konieczna była również przebudowa otoczenia stacji Podjuchy.

W zakres inwestycji weszła przebudowa 12 km torów i budowa nowego peronu. Na budowie wykonywanej, wspólnie przez budownictwo infrastrukturalne, budownictwo kolejowe Budimex SA oraz Mostostal Kraków zaangażowanych było ponad 2000 osób. Ponadto wybudowano mury oporowe nasypu kolejowego i wiadukt drogowy nad ul. Szklaną, jak też nowy budynek nastawni z komputerowym systemem sterowania ruchem.

Wartość inwestycji wyniosła ok. 282 mln zł netto. Zamawiającymi były Wody Polskie i PKP PLK. Projekt finansowany był ze środków Banku Światowego, Unii Europejskiej oraz budżetu państwa.

Patron mostu

Patronem mostu kolejowego na Regalicy w Podjuchach został dr inż. Andrzej Kreft – nauczyciel akademicki, wieloletni dyrektor Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Szczecinie. Uroczystość nadania imienia odbyła się czwartek, 16 maja 2024 roku. Przy moście została odsłonięta pamiątkowa tablica.

Dr inż. Andrzej Kreft był cenionym specjalistą z zakresu gospodarki wodnej. Funkcję dyrektora RZGW w Szczecinie pełnił przez 26 lat, do czasu przejścia na emeryturę w 2017 roku. Był również przewodniczącym polskiej części grupy roboczej ds. planowania na wodach granicznych. Angażował się w tematy związane z regulacją Odry i poprawą ochrony przeciwpowodziowej, zwłaszcza po tragicznej powodzi z 1997 roku.

RZGW było jednym z inicjatorów budowy w Podjuchach nowego mostu kolejowego. Stary był zbyt niski, co utrudniało żeglugę, a zwodzone przęsło często się psuło, paraliżując ruch kolejowy.

* * *